بهارفرصتی طلایی برای شمارش عمر گذشته و رهایی از غفلت است بقلم علیرضا کشاورز بارگاهی

عنوان  مقاله:

 بهار فرصتی است طلایی برای شمارش عمر  گذشته

 و رهایی از غفلت

بهار مدرسه ای است که در آن کلاس های فراوانی جهت رشد و تعالی انسان برگزار می شود در این مدرسه بی نظیر کلاس خداباوری و  توحید ،کلاس معاد باوری و قیامت ،کلاس تنبه و آگاهی ، کلاس زیبایی شناسی و هزاران کلاس دیگر برگزار می گردد و پیام ها و الهامات فراوانی برای توفیق یافتگان به حضور در مدرسه و کلاس بهاروجود  دارد

یکی از درس های مهم  درکلاس مدرسه بهار یادآوری عمر انسان و  شمارش عمر گذشته وتلاش برای رهایی انسان از غفلت و  بیرون آوردن پنبه غفلت از گوش است.  خداوند عزیز و مهربان در قرآن کریم در آیه ۶۵ سوره نحل به این ویژگی بهار این گونه اشاره می کند

وَاللَّهُ اَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَاَحْیَا بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا ۚ إِنَّ فِی ذَٰلِکَ لَآیَهً لِقَوْمٍ یَسْمَعُونَ

و خدا از آسمان آبی فرود آورد و با آن زمین را پس از مرودنش زنده گردانید  قطعاً در این برای مردمی که شنوایی دارند نشانه‌ای است

خداوند در این آیه نزول باران و زنده شدن  زمین   در بهار را پدیده‌ای تصادفی نمی داند بلکه به اراده خداوند می داند این زنده نمودن زمین را آیه و نشانه و کلاس معرفت و دانشی برای کسانی می داند که شنوایی پیام بهار بود وپنبه  غفلت از گوش بیرون آورند

بهار فرصتی طلایی است  که انسان در آن صدای ورق خوردن دفتر عمر خویش را می شنود و صفحات ورق خورده از عمر گذشته خود را مشاهده می‌کند و بر می شمرد  و به فکر حفظ و بهره وری از  این سرمایه مهم بر می آید.

 

هیچ سرمایه ای بهتر از سرمایه عمر نیست.سرمایه عمر حاصل تمامی اندوخته های باارزش انسان است.

سعدی یکی از بزرگانی است  که  در حسرت عمر از دست رفته و بهره مندی از عمر توصیه هایی شنیدنی دارد  می گوید:

عمر گران مایه دراین صرف شد      

                               تا چه خورم صیف وچه پوشم شتا

 آینده نگری جزئی از عمر انسان است.اگر انسان به آینده معاش وزندگی معمولی خود بیاندیشد ،آن نیز با ارزش است اما برای انسان های بزرگی چون سعدی صرفا دراندیشه نان وپوشاک بودن به منزله اتلاف عمر است.

و یا می گوید

ای که پنجاه رفت و در خوابی        مگر این پنج روزه دریابی

تا کی این باد کبر و آتش خشم          شرم بادت که قطرهٔ آبی

کهل گشتی و همچنان طفلی          شیخ بودی و همچنان شابی

هر  انسانی مسئول عمر، زمان، فرصت‌ها و استعدادهای خویش است  و در قیامت از او سئوال می شود خداوند در آیه 24 سوره صافات می فرماید

    وَقِفُوهُمْ ۖ إِنَّهُمْ مَسْئُولُونَ و (در موقف حساب) نگاهشان دارید که در کارشان سخت مسئولند

.ر وایتی از امام صادق (علیه السلام) است که می‌فرمایند: « از موعظه‌هایی که لقمان حکیم به فرزندش می‌کرد؛

اِعْلَمْ اَنَّکَ سَتُسْاَلُ غَداً اِذَا وَقَفْتَ بَیْنَ یَدَیِ اللهِ عَزَّوجَلَّ عَنْ اَرْبَعٍ: شَبَابِکَ فِیمَا اَبْلَیْتَهُ وَ عُمُرِکَ فِیمَا اَفْنَیْتَهُ وَ مَالِکَ مِمَّا اکْتَسَبْتَهُ وَ فِیمَا اَنْفَقْتَهُ، فَتَاَهَّبَ لِذَلِکَ وَ اَعِدَّ لَهُ جَوَاباً.
 

 بدان که همانا تو، فردا به هنگامی که در پیشگاه خداوند عزیز و جلیل حاضر شوی، درباره چهار چیز مورد سوال قرار می گیری:

جوانی ات را چگونه سپری کردی؟ عمرت را چگونه گذراندی؟ مالت را از کجا به دست آوردی و در چه راهی هزینه کردی؟

 بنا براین، خود را برای چنین روزی آماده کن و برای این پرسش ها، جوابی فراهم کن.

      

بحار الانوار، ج13، ص425.

همین نفسِ آماده کردن جواب حتی برای کسی که محاسبه‌اش پاک باشد نیز سخت است، چرا که سوال خداوند هیبت و عظمت دارد. بنابراین مطابق آیه شریفه و تفسیر امام صادق (ع) از آن، در مقابل وقتمان مسئولیم و دلبخواهی نیست. خداوند یک عمری را به ما داده است که یک نعمت است و از این نعمت سوال خواهد کرد.

مبادا چنین شود که گذشته ما به امید آینده و آینده ما به حسرت گذشته سپری شود و عمر مابین این گذشته و آینده پرحسرت و آینده‌ای رویایی تقسیم شود و بدون آنکه بهره‌ای از گذر عمر ببریم گوهر عمر را از دست بدهیم 

 گوهر وقت بدین  خیرگی از دست مده

                                         آخر این دُر گراما نمایه بهایی دارد                              پروین اعتصامی                                

 و سعدی درجایی دیگر سفارش به   بهره بردن از   وقت می کند  

به غنیمت شمر ای دوست دم عیسی صبح  

                           تا دل مرده مگر زنده کنی کاین دم ازوست

 بهار بهترین  فرصت برای انسان است از بهر  فکر کردن  و طرح این سئوال از خود که چرا غافل از احوال دل خویشتن  است

و باید گفت  هنر بهار در این است که غبارغفلت  از لوح جان انسان می شوید  همان گونه که آب باران چهره غبار گرفته زمین را می شوید و قبای سبز بر تن زمین می کند

بهار هم لباس سبز پاسداری و هوشیاری مراقبت از آن را بر جان انسان می پوشاند  انسان را در معرض این سوال اساسی از خود قرار می دهد که چرا غافل از احوال دل خویشتن  است

یکی از سوالات مهم که اهل عرفان و خدا یافتگان به آن پرداخته‌اند این سوال  مهم  و اساسی است که مولانا در اوج زیبایی آن را مطرح کرده است

روزها فکر من این است و همه شب سخنم

                              که چرا غافل از احوال دل خویشتنم

از کجا آمده ام آمدنم بهر چه بود

                               به کجا می روم آخر ننمایی وطنم

مانده ام سخت عجب کز چه سبب ساخت مرا

                                  یا چه بوده است مراد وی از این ساختنم

از نگاه عرفا و اهل معنا و غافل بودن انسان   بزرگترین خسران و زیان است برای انسان به همین خاطر خداوند در قرآن  کریم ایه 205 سوره اعراف  می فرماید

 وَاذْکُرْ رَبَّکَ فِی نَفْسِکَ تَضَرُّعًا وَخِیفَهً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ وَلَا تَکُنْ مِنَ الْغَافِلِینَ .خدای خود را با تضرّع و پنهانی و بی‌آنکه آواز برکشی در صبح و شام یاد کن و از غافلان مباش.

 

یاد خداوند بودن مساوی است با به یاد خود بودن و فراموشی خداوند مساوی با فراموشی خود  خداوند در آیه  19حشرمی فرماید

وَلَا تَکُونُوا کَالَّذِینَ نَسُوا اللَّهَ فَاَنْسَاهُمْ اَنْفُسَهُمْ ۚ اُولَٰئِکَ هُمُ الْفَاسِقُونَ

اماو مانند آنان نباشید که به کلی خدا را فراموش کردند، خدا هم (حظّ روحانی و بهره ابدی) نفوس آنها را از یادشان برد، آنان به حقیقت بدکاران عالمند.

 امام صادق علیه السلام می فرمایند

إِیَّاکُمْ وَ الْغَفْلَهَ فَإِنَّهُ مَنْ غَفَلَ فَإِنَّمَا یَغْفُلُ عَنْ نَفْسِه‏

 (از غفلت بر حذر باشید زیرا به راستی، هر که غفلت ورزد خویشتن خویش را به غفلت افکنده است‏).

                   (ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، النص، ص 203)

و امیر بیان  علی علیه السلام عارف همیشه بیدار می فرماید

 فَیَا لَهَا حَسْرَهً عَلی‏ کُلِّ ذِی غَفْلَه اَنْ یَکُونَ عُمُرُهُ عَلَیْهِ حُجَّهً، اَوْ تُوَدِّیَهُ اَیَّامُهُ إِلی‏ شِقْوَهٍ؛ جَعَلَنَا اللَّهُ و إِیَّاکُمْ مِمَّنْ لَایَقْصُرُ بِهِ‏ عَنْ طَاعَه اللَّهِ رَغْبَهٌ، اَوْ تَحُلُ‏ بِهِ بَعْدَ الْمَوْتِ نَقِمَه» (دریغا بر آن غافلی که عمرش علیه خود او حجت شود، یا روزگار زندگیش او را به بدبختی کشاند، خدا ما و شما را از کسانی قرار دهد که هیچ خواهش و تمایلی او را از اطاعت خدا باز ندارد و پس از مرگ عقوبتی به او نرسد).

(کافی [ط - دار الحدیث]، ج‏2، ص 42)

امام سجاد علیه السلام در دعای مکارم الاخلاق  می فرماید اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ نَبِّهْنِی لِذِکْرِکَ فِی اَوْقَاتِ لالْغَفْلَه

بار خدایا، درود بفرست بر محمد و خاندانش و در اوقات غفلتم به یاد خود آگاهی ده

نتیجه این که بهار فرصتی است برای شمارش عمر گذشته و رهایی از غفلت و جویا شدن از احوال دل خویشتن  

ای خوشا فریادی ازقعر دل بی تاب ها

تا کند بیدار ما را از پس این خواب ها

تا به کی در خواب غفلت  غوطه ور ماندن  عبث

همتی تا وارهیم  از سلطه غفلت ها

 

علیرضا  کشاورز بارگاهی 29-1-98