برداشت و استحصال آبهای زیر زمینی دربارگاهی قدیم

 

 

 

 بسم الله الرحمن  الرحیم و به نستعین و صل الله علی محمد و آله الطاهرین

   مقاله برداشت و استحصال آبهای زیر زمینی دربارگاهی قدیم  

به قلم علیرضا کشاورز بارگاهی

 مقدمه :

آب یکی از مواد مایع و فراوان‌ترین مادهٔ مرکب بر روی سطح زمین و بستر اولیه حیات است.

بیش از ۷۱٫۱٪ وزن یک انسان از آب تشکیل شده‌است و نیز بیش از ۶۸٪ سطح کره زمین را آب

پوشانده‌است

(نزدیک به ۳۶۰ میلیون از ۵۱۰ میلیون کیلومتر مربع) با وجود این حجم عظیم آب؛ تنها

۳ درصد از آب‌های کره زمین شیرین و قابل شرب است و باقی آن به علت محلول بودن

انواع نمک‌ها خصوصاً نمک خوراکی غیرقابل استفاده است.

 از همین سه درصد آب شیرین و ۲ درصد منجمد در دو قطب شمال و جنوب بیش از ۹۴ درصد

به صورت شور است

بیشترین چگالی آب خالص در دمای ۳٫۹۸ درجه سلسیوس (۳۹٫۱۶ درجه فارنهایت) حاصل می‌شود

که برابر ۱ گرم بر سانتی‌متر مکعب یا ۱۰۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب است.

فرمول شیمیایی آب، H۲O است؛ مولکول آب از دو اتم هیدروژن و یک اتم اکسیژن تشکیل شده‌است.

وزن مولکولی آب نیز  ۱۸/۰۱۵ است.

توجه کنیم که آب تقریباً سه چهارم مساحت زمین را پوشانیده و تاثیر مهمی روی حرارت هوا

و شرایط جوی دارد.

اگر آب این حالت استثنایی را نداشت تغییرات جوی، شکل بلای آسمانی به‌خود می‌گرفت؛ و حیات در آن پایدار نمی‌ماند.

اگر کسی از فضا به زمین نگاه کند، آن را یک سیاره آبی رنگ و پر از آب خواهد دید. حجم کل آب‌های

موجود در کره زمین، رقمی در حدود ۱٬۳۶۰ میلیون کیلومتر مکعب تخمین زده شده‌است. این حجم با

توجه به چرخهٔ آب به‌طور دائم در بین منابع مختلف در حال جابه‌جایی‌است.

مهمترین منابع آب در کره زمین عبارتند از:

آب‌های زیرزمینی (چاه، چشمه و قنات)
آب‌های جوی (باران و برف)
آب‌های سطحی (رودخانه، دریاچه، دریا و اقیانوس)

همچنین بخشی از آب موجود در کره زمین به‌صورت بخار در آتمسفر و بخش دیگری نیز به‌صورت جامد در یخچال‌های طبیعی وجود دارد.

                                         منبع  مجله آب -  روزنامه همشهری

========================================

   آب در قران

بیان لفظ آب ۶۳ بار در قرآن کریم  
لفظ آب که معادل عربی آن «ماء» ۶۳ بار در قرآن آمده است، این آیات اشاره دارند که عرش خداوند بر

روی آب بوده و حیات همه جان‏داران به آب وابسته است و نیز از نقش‏های گوناگون آن در زمین از

احیای زمین، سرسبزی طبیعت، رویش گیاهان رنگارنگ، پیدایش مراتع، مزارع و باغ‏ها با درختان

مختلف و انواع گوناگون میوه‏ها، سخن رفته است.
به نزول آب بر کوه‏های بلند و تامین آب گوارای آشامیدنی، ایجاد نهرها و رودهای بزرگ و تسخیر

آب دریاها برای انسان نیز اشاره شده است. منابع و مخازن آب چون دریاها، آسمان، کوه‏ها، نهرها،

چشمه‏ها و چاه، از دیگر مسائل مربوط به آب است که آیات قرآن به آن اشاره دارند.

آیاتی چند نیز از وجود آب در جهان آخرت به صورت یکی از نعمت‏های بهشت، خبر داده است.
قرآن کریم در همه این آیات، ذهن انسان را از توجّه به علل و عوامل مادّی تامین آب منصرف ساخته

و به عامل اصلی تامین آن، یعنی خداوند سبحان، معطوف داشته است؛ البتّه در این آیات، گاه به

مسائل علمی نیز اشاره‏های دقیق شده؛ امّا پیش‏تر و برتر از آن بر اموری دارای اهداف تربیتی و

هدایتی تاکید شده است.


احیای زمین توسط آب از آیات الهی است
با این‏که همه موجودات عالم از جمله آب، از آیات الهی است که نشان از آفریننده آن دارد، در

هیچ یک از آیات مربوط به آب، آفرینش یا وجود آب، آیه خدا شناسانده نشده؛ بلکه نزول آب از آسمان

و درپی آن، احیای زمین، رویش گیاهان و درختان مختلف با انواع گوناگون میوه‏ها که درک آن برای

همه افراد بشر محسوس است، از آیات الهی دانسته شده است:

هُوَ الَّذِی اَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لَّکُم مِّنْهُ شَرَابٌ وَمِنْهُ شَجَرٌ فِیهِ تُسِیمُونَ؛   او کسی است که از آسمان

آبی فرستاد که شرب شما از آن است، و گیاهان و درختان که حیوانات خود را در آن به چرا

می‏برید نیز از آن است»( النحل/آیه ۱۰)


در این بخش از آیات، گاه نزول آب از آسمان از نشانه‏‌های ربوبیّت مستمر الهی شناسانده شده که

چگونه خدای حکیم، آب را با تدبیر و تقدیر حکیمانه، به اندازه بر زمین مرده می‏ریزد و با آن به زمین

و اهل آن حیات می‏بخشد؛

وَ هُوَ الَّذی اَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَاَخْرَجْنا بِهِ نَباتَ کُلِّ شَیْ‏ءٍ فَاَخْرَجْنا مِنْهُ خَضِراً نُخْرِجُ مِنْهُ حَبًّا مُتَراکِباً وَ

مِنَ النَّخْلِ مِنْ طَلْعِها قِنْوانٌ دانِیَهٌ وَ جَنَّاتٍ مِنْ اَعْنابٍ وَ الزَّیْتُونَ وَ الرُّمَّانَ مُشْتَبِهاً وَ غَیْرَ مُتَشابِهٍ انْظُرُوا إِلی‏

ثَمَرِهِ إِذا اَثْمَرَ وَ یَنْعِهِ إِنَّ فی‏ ذلِکُمْ لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یُوْمِنُون‏

و هم اوست خدایی که از آسمان آبی فرو بارید پس هر نبات را بدان رویاندیم و سبزه‏‌ها را از زمین

برون آوردیم و از آن سبزه‏ها دانه‏‌هایی که بر روی هم چیده شده بیرون آریم و از شکوفه نخل خوشه‏‌هایی

است به هم پیوسته، و باغهای انگور و زیتون و انار که برخی شبیه و برخی نامشابه به هم است

(خلق کنیم)، شما در آن باغها هنگامی که میوه آن پدید آید و برسد (با چشم تعقل) بنگرید، که در

آن آیات و نشانه‏‌هایی (از قدرت خدا) برای اهل ایمان هویداست»(انعام/ آیه۹۹)

وابستگی و رشد و نمو گیاهان توسط آب
در این آیات تمام شگفتی‌هایی را که در آفرینش مخلوقات مختلف هست و رشد و نمو تمامی این

موجودات را به نزول آب وابسته دانسته است و این خود از شگفتی‌های بزرگ جهان خلقت و از

آیات الهی است و در آیه دیگر نیز این امر را شاهد هستیم:

الَّذی جَعَلَ لَکُمُ الْاَرْضَ مَهْداً وَ سَلَکَ لَکُمْ فیها سُبُلاً وَ اَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَاَخْرَجْنا بِهِ اَزْواجاً مِنْ نَباتٍ شَتَّی

کُلُوا وَ ارْعَوْا اَنْعامَکُمْ إِنَّ فی‏ ذلِکَ لَآیاتٍ لِاُولِی النُّهی؛ همان خدایی که زمین را آسایشگاه شما قرار داد

و در آن راهها برای شما پدید آورد؛ و هم از آسمان آب نازل کرد تا به آن آب آسمانی انواع نباتات

مختلف از زمین برویانیدیم.شما از آن نعمتها تناول کنید و چهارپایانتان را هم بچرانید، که همانا در

این کار آیاتی (از ربوبیت) برای خردمندان پدیدار است‏» (طه ۵۳ و ۵۴)

آب ماده ای شگفت انگیزو مایه حیات است
در قرآن نزول آب و در پی آن، افزون بر إحیای زمین، پراکنده شدن جنبندگان نیز از آیه‏‌های

الهی شمرده شده است: «إِنَّ فِی خَلقِ‏السَّموتِ والارَضِ ... و ما اَنزَلَ اللّهُ مِنَ السَّماءِ مِن ماءٍ فَاحیا بِهِ الاَرضَ

بَعدَ مَوتِها و بَثَّ فیها مِن کُلّ دابَّهٍ ... لَاَیتٍ لِقَومٍ یَعقِلون؛ محققا در خلقت آسمانها و زمین ... و بارانی که

خدا از بالا فرو فرستاد تا به آن آب، زمین را بعد از مردن زنده کرد و سبز و خرّم گردانید، و در

پراکندن انواع حیوانات در زمین، ... در همه این امور ادلّه‏ای واضح برای عاقلان است»

( آیه ۱۶۴ بقره)
بیا تا قدر این نعمـت بدانیم    که در بحران بی آبی نمانیم
بیا از بهر حفظ آن بکوشیم    وجود آب را ارزش شماریم
از این سـرمایه خوب الهی    برای نسل خود باقی گذاریم
چنین فرموده بر ما حیّ دانا   که زنده هر چه را از آب داری

 

 

 

برداشت و استحصال آبهای زیر زمینی دربارگاهی قدیم 
 در زمانهای قدیم که تلمبه و ابزارهای پیشرفته امروزی   نبود  روستاییان و کشاورزان ایران با

محدودیت منابع آب برای کشاورزی مواجه بودند سعی در ابداع و استفاده از روش‌های مناسب برای

مهیا نمودن آب برای کشت و زرع خود بودند.

ابداع قنات (کاریز)و استفاده از آب آن  درمصارف شرب ، زراعت و باغداری  به‌عنوان نمونه‌ای

بارز از بروز و ظهور دانش روستاییان ایران ، نشانگر بلوغ تمدن ایرانیان در این جغرافیا هست

 بارگاهی یکی از روستاهای بسیار کهن با مردمانی هوشمند در ابداع قنات و بهره وری از آب قنات

در حوزه آسیاب های آبی، باغداری و زراعت است و بیشترین رشته قنات در دشتستان و استا ن بوشهر

در روستای بارگاهی است

قنات

قنات یا کاریز:مجرای زیر زمین با شیب کم برای رسانیدن آب منابع زیرزمینی دامنه کوه ها 

مناطق مرتفع به زمینهای پست دوردست

قدمت قنوات درایران برای استحصال آب به حدود سه هزار سال می رسد وپس از فراز ونشیب هایی

که پشت سر گذاشته اکنون بیش از 34 هزار رشته قنات در ایران وجود دارد که از مجموع قناتهای

موجود دردنیا بیشتر است. میزان آبدهی قنوات موجود در کشور8/2 میلیارد متر مکعب بر آوردمی شود

که حدود 13 درصد مجموع برداشت از آبها از آبهای زیر زمینی را تشکیل می دهد.

قناتهای بارگاهی

بخاطروجود زمینهای حاصلخیز در اطراف بارگاهی ونیاز به آب کشاورزی وموقعیت جغرافیایی

وشیب مناسب زمین از گذشته های بسیاردور مردم این روستا برای استحصال آب مبادرت به

ساخت قنات نموده اند.

قناتهای بارگاهی

 قنات دم قنات 

این رشته قنات که درغرب روستای بارگاهی بوده است اززمین خرمن جاه شروع وبه باغ شرایی

ختم و آب استحصالی آن باغ شرایی را سیراب می نموده است.

2-قنات علی حسینی وقنات مرده

این رشته قنات که طولانی ترین وقدیمی ترین رشته قنات در بارگاهی است چندین کیلومترامتداد داشته است

از نزدیکی کارخانه سیمان دشتستان ودره های نزدیک راهدار شروع وبه تل خندق ختم می شود.تامین کننده

آب اطراف تل خندق ومزارع زیر دست بوده است

3-قنات کمر گله خواب

این رشته قنات که در شمال وشمال غرب بارگاهی در ساحل رودخانه دالکی بوده است ازکنارتل میدانی

شروع وبه باغ دهقاید ختم می شد.وآب رودخانه دالکی را به نخلستان های دهقاید منتقل می کرده است.

4-قنات تل نر

این رشته قنات در ساحل رودخانه دالکی در شمال وشمال غرب روستای بارگاهی واقع گردیده وآب

را از آبگیرتل نر دریافت وبه آسیابهای تل نر وتل میدانی منتقل می نموده است.

قنات بنک

این رشته قنات در شمال روستای بارگاهی بوده وآب رودخانه دالکی را به آسیابهای بنک می رسانده است.

قنات شور قلایی وجا خواسته

این رشته قنات در شمال روستای بارگاهی آب رودخانه دالکی رابه غار دهان کوچه وزمینهای زیر

دست منتقل می نموده است.

قنات باغ سید

این قنات در جنوب بارگاهی ودر شرق دهقایداز تپه ماهورهای باغ سید شروع ودر نزدیکی دهقاید

آبش به روی زمین می آمد وپس از گذر از شمال دهقاید به باغ قنات می رسید این قنات در دوران

ابراهیم خان فرزند غضنفرالسلطنه برازجانی جهت آبیاری باغ قنات احداث شده بوده است.

لازم به ذکراست که کلیه قنوات یاد شده اکنون فرو ریخته وبعضی از آنها بخاطر قرار داشتن در مزارع

صاف وتسطیح گردیده اند

==========================================

 روش گاو چاه برای برداشت وا ستحصال آب

در بعضی از نقاط ایران  باروش ( گاوچاه )  آبهای زیر زمینی را استحصال  وزمینها را آبیاری می کردند

 در بارگاهی علاوه بر استفاده از آب چشمه ها  قنات (کاریز ) گاو چاه  نیزمرسوم بوده است

و تعدادی گاو چاه وجود داشته مانند گاو چاه  مشهدی حسینی، گاو چاه  دم قنات، گاو چاه گویری

، گاوچاه باغ شرایی  که با آمدن تلمبه همه گاو چاه ها ویران و خراب شدند

گاو چاه 

 گاو چاه :چاهی است که آب آن را به وسیله نیروی گاو  بالا می کشیدند

استفاده از آب چاه برای زمین­های  کشاورزی  ،برداشت  پرحجم   بیشتری از آب را می طلبید  که با زور بازوی انسان هیچ تناسبی نداشت 

استفاده از نیروی گاو جهت شخم زدن زمین و کارهای کشاورزی دیگر ،  تجربه خوبی شد تا انسان به فکر بالا کشیدن آب از چاه با نیروی گاو بیفتد.

 

 

 نحوه­ی کار گاوچاه به این صورت می­باشد که طنابی را به گردن گاو می­بستند و سر دیگر طناب

ظرفی قرار داشت به نام دلو که آن را به داخل چاه می­انداختند

گاویار به گاوها کمک می‌کند تا بر یک سطح شیب دار یا گاو رو حرکت کنند و دلو را که به چرخ 

چاه بسته شده، در حالی که پر از آب شده است، از کف چاه بالا بکشند. دستیار او نیز آب را از 

دلو خالی و در استخر پشت چاه تخلیه کرده که از طریق کانال به زمین­های کشاورزی منتقل می شد.

   البته در اکثر نقاط با گاو آب  می کشیدند به گاو چاه معروف شده است و گرنه با آلاغ ، و آسب

و قاطر  و شتر هم آب می کشیدند

 

 

 

 

البته اکنون در بعضی از نقاط ایران  مانند شهر ورزنه استان اصفهان  برای جذب گردشگر از گاو چاه

استفاده  می کنند

آدرس  کمپ گردشگری: اصفهان - شهر ورزنه(110 کیلومتری جنوب شرق اصفهان)

به طرف تپه های ماسه ای چهار راه امام زاده شاه زین العابدین (ع)

 

 

 

 

 از نیمه دوم دهه 1340 به بعد تلمبه جایگزین  قنات و گاو چاه در بارگاهی شده است