نماز نوروز دل

نماز، نوروز دل نماز، نوروز دل

«گمان می‌کنی که جِرم کوچکی هستی، حال آنکه درون تو عالم بزرگی نهفته است».1 در این جمله، حضرت امیرالمومنین (علیه السلام) می‌فرمایند که همه عوالم در وجود انسان جمع است. یکی از این عوالم، عالم طبیعت است. طبیعت چهار فصل دارد که هر فصلی ویژگی‌های خودش را دارد. قلب انسان‌ها نیز دارای همین چهار فصل است. گاهی قلب تابستانی است؛ قلب پرحرارت از شهوت، پرحرارت از ریاست، پرحرارت از تعلق و وابستگی به دنیا است. گاهی دل‌ها زمستانی است؛ یعنی مرده است و آیات و روایات، هیچ اثری در آنها ندارد. گاهی دل پاییزی است؛ یعنی بسیار پژمرده است. اما برخی دل‌ها بهاری است؛ بانشاط و پرانرژی، همانند نوروز. نوروز فصل حیات است، در نوروز زمین زنده و بهار شروع می‌شود؛ لذا به ما یاد داده‌اند در اولین روز نوروز «یَا مُحَوِّلَ الْحَوْلِ و َالْاَحْوَالِ حَوِّلْ حَالَنَا إِلَی اَحْسَنِ الْحَالِ» را بخوانیم؛ یعنی خدایا، این طبیعت به فرمان تو دگرگون شد، ما نیز علاقه‌مندیم قلبمان از فصل تابستان، زمستان و پاییز نجات پیدا کند و یک تحول عظیم در درونش ایجاد شود.

راه‌های رسیدن به حیات و نوروز قلب در آیات و احادیث مطرح شده است. یک عامل بسیار مهم که سه فصل تابستان و زمستان و پاییز را از بین می‌برد، نماز است؛ چون نماز در زندگی، قلب، فکر و اندیشه ما تحول ایجاد خواهد کرد. حیات طیبه‌ای که همه انبیا برای آن آمده‌اند، با نماز ایجاد می‌شود. به محضر مبارک رسول الله عرضه داشتند: فلان جوان نماز می‌خواند، اما در کنار نماز کارهای خلافی هم از او سرمی‌زند. حضرت فرمودند: «سرانجام، نماز او را از آن کارهای خلاف بازمی‌دارد». نماز انسان را دگرگون می‌کند و از گناه بازمی‌دارد. قرآن کریم می‌گوید: «إِنَّ الصَّلاهَ تَنْهی ‏عَنِ الْفَحْشاءِ و َالْمُنْکَر؛2 نماز(آدمی را) از کار زشت و ناپسند باز می‏‌دارد». فحشا، گناهان علنی و منکر گناهان مخفی است. نماز هر دو نوع گناه را از بین می‌برد و انسان را از گناهان بازمی‌دارد. امام زین العابدین (علیه السلام) در مناجات تائبین به خدای منان عرضه می‌دارد: «خدایا! گناهان بر من لباس خواری پوشانده، و دوری از تو جامه درماندگی بر تنم پیچیده، و بزرگی‏ جنایتم دلم را می‌رانده است». گناه مرگ قلب را در پی دارد؛ اما نماز جلوی مرگ قلب را می‌گیرد و اگر مرده باشد، آن را احیا می‌کند و اگر نمرده باشد، حیاتش را استمرار می‌بخشد. در یکی از زیارت‌های حضرت ولی‌ّ‌الله الاعظم می‌خوانیم: «السَّلَامُ عَلَی رَبِیعِ الْاَنَامِ و َنَضْرَهِ الْاَیَّام‏».3 توضیح آنکه هر چیزی بهاری دارد. بهار طبیعت، نوروز است. بهار قرآن ماه مبارک رمضان است. بهار عمر، جوانی است. بهار دل‌ها، حضرت ولی الله الاعظم است. همان‌طور که بهار پیام‌آور تحول و دگرگونی است، حضرت ولی الله الاعظم نیز دگرگونی را در قلب ما ایجاد می‌کند. این یکی از ویژگی‌های زیبای حضرت ولی‌الله الاعظم است که نماز نیز در جایگاه خود این دگرگونی را ایجاد می‌کند. امیرالمومنین (علیه السلام) می‌فرماید: «کُلُّ یَوْمٍ لَایُعْصَی اللَّهُ فِیه ِفَهُوَ یَوْمُ عِید؛4 هر روزی که خدا نافرمانی نشود، آن روز عید است». نماز ما را از فحشا و منکر بازمی‌دارد؛ پس با نماز هر روزمان عید می‌شود.

 یکی از زیبایی‌های فصل بهار و نوروز، طراوات و نشاط و شادابی طبیعت است. انسان وقتی شادابی طبیعت را می‌بیند، در وجود خود نیز احساس شادابی می‌کند. نماز بی‌نظیرترین شادابی و نشاط را برای ما به ارمغان می‌آورد؛ چنان‌که حضرت رسول الله وقت نماز که فرا می‌رسید، می‌فرمودند: «اَرِحْنَا یَا بِلَال‏».5 یعنی نماز عامل و مایه نشاط و راحتی و آرامش و آسایش درون انسان محسوب می‌شود. امام زین العابدین (علیه السلام) نیز در مناجات المریدین عرضه می‌دارد: «وَ فِیم ُنَاجَاتِکَ رَوْحِی وَ رَاحَتِی‏» زیباترین مناجات نماز است. نماز جامع دعا، جامع مناجات، راز و نیاز و نجوا است؛ لذا با نماز انسان به نشاط و شادابی می‌رسد.

بهار فصل اعتدال است. اتفاقاً خدای منان بشر را معتدل آفریده است: «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فی‏ اَحْسَنِ تَقْویمٍ؛6 [که] براستی انسان را در نیکوترین اعتدال آفریدیم». طبیعت بشر اعتدال‌گرا است. با بندگی می‌توانیم به اعتدال برسیم و زیباترین عامل اعتدال، نماز است. با نماز از افراط و تفریط، نجات پیدا می‌کنیم و به برکت آن، در اخلاق، عقاید، عبادات، سبک و روش زندگی اعتدال پیدا می‌کنیم؛ لذا حضرت رسول الله فرمود: «الصَّلَاهُ خَیْرُ مَوْضُوعٍ و خیر عاده» نماز بهترین موضوع دینی است برای رسیدن به حیات، نشاط، اعتدال و ارتباط با حضرت حق. بعد فرمودند: «فمن شاء إستَکثَر و َمَن شَاء إستَقَل‏»7 هر که می‌خواهد فراوان بخواند، هر که می‌خواهد کم بخواند؛ اما بداند نماز بهترین موضوع و بهترین عادت است.

مردم از نوروز سیر نمی‌شوند؛ اما اولیای الهی از آفریننده نوروز سیر نمی‌شوند. پیغمبر اکرم فرمودند: «من هیچ گاه از نماز سیر نمی‌شوم».

انسان هنگامی که در فصل نوروز و بهار به سبزه‌ها نگاه می‌کند، چشمش روشن می‌شود. پیامبر نیز فرمود: «اِنَّ اللَّهَ جَعَلَ قُرَّهَ عَیْنِی فِی الصَّلاهِ وَ حَبَّبَها إلَیَّ کَما حَبَّبَ الیَ الْجائِعِ الطَّعَامَ وَإلیَ الضَّمْآنِ، المَاءَ وَ إنَّ الجائِعُ‏إَذَا اَکَلَشَبِعَ وَ إِنَّ الضَّمْآنِ إذَا شَرِبَ رَویَ وَ انَا لا اَشْبَعُ مِنْ الصَّلاهِ؛8 همانا خداوند روشنی چشم مرا در نماز قرار داده و نماز را محبوب من نموده؛ همان‌گونه که طعام رابرای گرسنه و آب را برای تشنه. گرسنه با خوردن، سیر، و تشنه با نوشیدن، سیراب می‏گردد، امّا من هرگز ازنماز سیر نمی‏شوم». یعنی نماز همه خلاها، تشنگی‌ها و گرسنگی‌ها را از بین می‌برد و عامل و موجب چشم روشنی می‌شود.

باشد که وقتی وقت نماز فرا می‌رسد، فریاد برآوریم:

مصلحت دیدِ من آن است که یاران همه کار                                                       بگذارند و سر طُره یاری گیرند

پی‌نوشت

1. اسرار الحکم، ج1، ص265.

2. عنکبوت: 45.

3. مفتایح الجنان، زیارت حضرت صاحب الامر (عجل الله تعالی فرجه الشریف).

4. نهج البلاغه، حکمت 428.

5. شیخ بهایی، مفتاح الفلاح، ص182.

6. تین: 4.

7. محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج79، ص308.

8. شیخ طوسی، امالی، ص528.