بخش سعدآباد بین النهرین جنوب ایران ،

بسم الله الرحمن الرحیم

 عنوان مقاله : بخش سعدآباد بین النهرین   جنوب ایران ،

بخش سعدآباد، بین النهرین   جنوب ایران ،  کهن ترین بخش کشور ، با وسعت  1000  کیلومتر مربع  ،غنوده  و گسترده در میان دو رود خانه دائمی دالکی وشاپور، با مرکزیت  شهر سعداباد  سپاهان کوچک جنوب ایران  ، درشمال شرقی شهرستان دشتستان واقع گردیده است این بخش از ناحیه شمال و شرق به استان فارس و ازناحیه غرب به رود خانه شاهپور وبخش شبانکاره واز ناحیه  جنوب به رودخانه دالکی وبخش مرکزی دشتستان  متصل می گردد

 

این بخش با جمعیتی بالغ بر 36000 نفر ازقدیمی ترین وسرسبزترین بخشهای استان بوشهر و کشور است که  بربقایای شهرهای  باستانی توزوسبا بنا گردیده است. اکنون مردم  این بخش کهن در شهرهای  وحدتیه و سعدآباد و دردو  دهستان وحدتیه و زیراه ،درروستاهای سربست ، درودگاه ،نظراقا ، جتوط  ،ال یوسفی ، بشیر اباد ، برمک ، هلپه ای، تل سرکوه با مرکزیت نظراقا مرکز  دهستان زیراه و روستاهای  شول ، سرقنات ، اسلام اباد ، سبا ،  سیاه منصور علیا و سفلی ، جره های  علیا ،وسطی، سفلی و ابادی های  برنگ کوچک و بزرگ وبی من و شاه قاسم  به مرکزیت  دهستان  وحدتیه  ساکن   می باشند

ابادی  شاه قاسم با ارتفاع 450 متر از سطح دریا بلند ترین نقطه مسکونی وروستای درود گاه با ارتفاع 37 متر پایین ترین نقطه  آن می باشد.

قدمت تاریخی منطقه سعدآباد به دوران ایلامیها بر می گردد.ایلامیها اقوامی بودند که قبل از شروع تاریخ در دشتهای جنوب غربی ایران از حوالی شوش تا نزدیکی بوشهر سکونت داشتند

بعد ازاقوام ایلامیها، مادها، هخامنشیان ،سلوکیان ،اشکانیان وساسانیان براین سرزمین حکومت  راندند واثا ر  تمدنی بزرگی  چون  شهر باستانی  توز و سبا  را  بنا نهادند   مردم توز با مََََََََدََََد ازاساطیرباستانی خود معتقدند که یکی از پسران جمشید پادشاه کیانی،شهر توزرا بساخت ونام خود برآن نهاد

 

اوج شکوفایی شهرباستانی توزوسبا به دوره ساسانیان می رسد. که کارگاه های کتان بافی وقلابدوزی وپیراهن های لطیف ورنگین کتانی آن شهرتی جهانی یافته وناصر خسرو در سفرنامه خود ازاین شهر یاد وفردوسی از پارچه کتانی ،چرم و  زین توزی درشعر های خود تعریف کرده است باتوجه به موقعیت وقرار گرفتن توز برسر راه تجاری بین پایتخت ایران وبنادر جنوبی خلیج فارس ، انباربزرگ بازرگانی کشور محسوب  می شده است.

شهر باستانی توز درسال هیجدهم یانوزدهم هجری قمری در نبرد میان ساکنان آن باسپاه اسلام  به فرماندهی عثمان بن ابی العاص به تصرف مسلمانان درآمد وفتح گردید

و خورشید اسلام دراین سرزمین طلوع کرد و اوای توحید به گوش  ساکنان  این سرزمین رسید  ومردم اسلام رابعنوان کاملترین دین الهی  برگزیدند                                                                                             

بقایای این شهر باستانی اکنون در شمال شرقی شهر سعدآباد کنار جاده سعدآباد به وحدتیه نزدیک روستای زیراه می باشد                                                                                             

از مشاهیر و رجال معروف شهر توزعبداله بن هاورن التوزی  ،معلم ابی عمر الجرمی به عنوان مربی ومعلم سیبویه دانشمند بزرگ علم نحو وتاج الدین فارسی که درهندوستان دبیر شمس الدین دهلوی می توان نام برد.

ازآثاروتمدن باز مانده باستانی ودیدنی  توز و سبا مجموعه غارهای چهل خانه است  این  مجموعه درشمال شهر سعدآباد دردیواره سنگی رودخانه شاهپور ساخته شده است گرچه تاریخ دقیقی اززمان ساخت آن دردست نیست واکنون 23 خانه آن باقی اما آنچه از آن برجای مانده بیانگر کار هنرمندانی است که توانسته اند با استفاده ازجنسیت دیواره رودخانه اتاق هایی زیباوبا استحکام بسازند

.

برای ایجاد چنین مکانی تا کنون سند معتبر وقابل قبولی پیدا نشده است .اما بعضی براین باورند که برای زندان و بازداشت محکومان ویا محلی  برای نگهداری بیماران خاص  بوده است و بعضی آن را شبیه به معابد بودا درافغانستان دانسته اند.

کاخ سنگ سیاه : این بنا در جنوب شرق روستای جتوط درکنار رودخانه دالکی واقع گردید علت نام گذاری این کاخ به سنگ سیاه پایه ستونهای سنگی سیاه رنگ آن می باشد (این کاخ متعلق به دوره هخامنشیان نشانی از تمدن کهن این سرزمین است)

کاخ بردک سیاه: متعلق به دوره هخامنشیان، درشمال روستای درودگاه در میان نخل های سبزوکهن، درسال (1356)توسط باستان شناسان معروف احسان یغمایی از دل خاک بیرون آورده شده است تاکنون از این کاخ مجلل(21)پایه ستون که از دوردیف سنگهای سیاه وسفید تشکیل گردیده از خاک بیرون آورده شده است.

 اشیاء کشف شده وبیرون آورده ازخاک: نقش برجسته داریوش اول، دسته خنجرزنان هخامنشی ،یک کتیبه خط میخی وچندین قطعه ظروف طلا می باشد

سد سبا: این سد متعلق به دوره هخامنشیان در دشت وسیع و پهناورسبا پایین رشته کوه نرگسی درشمال شهر وحدتیه نزدیک روستای  سبا است

سدسرقنات ونهر حاج مهدی عرب : درشرق شهر وحدتیه وکنار روستای سرقنات واقع ، قدمت آن به دوره صفویه می رسد

درعهد سلطان حسین صفوی شخصی بنام حاج مهدی عرب این سدرا بر روی رودخانه دالکی بنا ونهر آبی بزرگ به عرض 5 متروطول20کیلومتر جهت آبیاری،دشت حاصلخیزدالکی احداث نمود این نهر از دیربازتا کنون کارانتقال آب به نخیلات ازسرقنات تا درودگاه را انجام ومایه برکت ،رزق وسرسبزی این دیار گردیده است.                               

این سد درسال1369باعنایت نظام جمهوری اسلامی به امر کشاورزی تجدید بنا گردید.  وجلوه ای بسیارزیبایی ومنحصربه فردی دارد.                                             (2)

سد سعدآباد: این سد برروی رود خانه شاهپور در قلب شهر سعدآباد جلوه ونماد ومعرف این شهر  ویکی از  مکانهای  تفریحی و گردشگری  بخش  است  که سالانه پذیرای هزاران گردش گر ومسافر می باشد.، این  سد شریان حیات نخیلات بخش اب  پخش  است.

 این بنا به  فرمان رضا شاه پهلوی  درسال 1311شروع ودر سال 1320به بهره برداری رسید .

چشمه آبگرم زیراه : در شمال روستای زیراه در مرکز شهر باستانی توز واقع گردیده وچشم اندازی بسیارزیبا ومناظری طبیعی  وباصفا دارد این چشمه در گذشته نه چندان دور حمام عمومی روستاهای مجاورآن بوده است. 

آبشار تلخ آب:این آبشار درشمال روستای تل سرکوه ودرجنوب روستای شول واقع گریده است واز آبشارهای منحصر به فرد وزیبای استان بوشهر است.که سالانه گردش گران فراوانی رااز سراسر استان وکشور پذیراست .

آسیاب های آبی کهن ومخروبه : دراطراف روستای زیرراه ومیان نخلستانهای  سعدآباد آسیاب های آبی کهن ومخروبه ای وجود دارد  که بیانگر  رونق و ابادی این  دیار است بیشتر این اسیابها  متعلق به دوره معاصر وتاسا لهای ده1340 فعال بوده  که با ورود ماشین وصنعت تعطیل گردیداند.

قلعه زیرراه :این قلعه پیرومخروبه متعلق به قرن اخیر در روستای زیراه درمرکز شهر باستانی توز واقع گریده است.

نخلستان ها ومزارع ودشتهای حاصلخیز:بخش سعدآباد با داشتن 2 میلیون اصله نخل از5 میلیون نخل استان با مساحت 12 هزار هکتاربا تولید سالانه 50 هزارتن خرما و 6 هزارهکتارکشتزاربا تولید سالانه  گندم                     قطب کشاورزی استان و دشتستان محسوب می گردد. یکی از سرسبزترین و زیباترین مجموعه گرد شگری طبیعبی دراستان را به خود اختصاص داده در حال حاضر بزرگترین منطقه توریستی  استان ازپل تاریخی حاج محمد رحیم تا کاخ بردک سیاه در میان آن می گذرد. 

مسجد وبقعه آقا میرهداف :این بقعه ومسجد تاریخی نگین شهر باستانی توز واز قدیمی ترین مساجد و بقعه های کشور است از یادگاران دوروان کهن اسلامی است . که بروی مزار یکی از سرداران سپاه اسلام که درسال 19 هجری قمری به شهادت رسید است بنا گردیده این بقعه همواره مورد احترام وزیارتگاه عموم مردم وشفا بخش دلها و التیام بخش جانها بوده است.

از دیگر بقعه ها وامام زادگان می توان بقعه شاه قطب الدین حیدر درغرب روستای درود گاه  وبقعه امام زاده چهارده معصوم در جنوب روستای نظر آقا وآقا نور در نزدیکی روستای سیاه منصور نام برد.                                                                

سوابق فرهنگی : سابقه درخشان دین داری ،تدین ،عشق به اهل بیت وفرهنگ دوستی مردم بخش سعدآباد                                                                                                                 (3)

نتیجه تلاش عالمان راستین ،دانشمندان صاحب فضیلت ،ادباء،شعراءومعلمان دلسوزاست که از جمله آنان می توان                                                                    

1- آیت ا... سید مهدی مهدوی جد سادات مهدوی سعدآباد

2- آیت ا... حاج سید اسماعیل مهدوی عالم وطبیب حاذق ومدرس کتاب قانون بوعلی درطب وموسس مدرسه به سبک نوین درسعدآباد                                                      

3- حجهالاسلام سید ابوالحسن مهدوی معلم مدارس سعدآباد

4-آیت ا... میرزا محمد حسن انصاری سعدآبادی فقیه وشاعر

5- حجه الاسلام میرزا عبدالله انصاری

6- حجهالاسلام محمد امین ده ملایی

7- آیت ا... سید جعفر مزراعی از مجتهدین طراز اول وناظر برقوانین مجلس در دوره مشروطه ،مجتهد برگزیده از استان فارس وبنادر جنوب

8- حجه الاسلام سیدمحی الدین مزارعی نماینده دوره هفتم مجلس شورای ملی در دوره رضا خان وهمفکر وهمرزم شیهد مدرس ازطرف استان فارس وبنادر جنوب

9- حجه الاسلام سید علی مزارعی فرزند سید جعفر مزارعی مولف کتاب پیوند دریا از شاعران

10- سید فخر الدین مزارعی از شاعران منطقه سعدآباد مو لف سرود آرزو

11- فتح اله سعدآبادی متخلص به  شیدشاعر دو بیتی سرا  را می توان نام برد

تاسیس اولین مدرسه به سبک نوین درسال 1312 به نام افصح المتکلمین شاعر شهیر جهان سعدی علیه الرحمه  و وجود42 دبستان 28 مدرسه راهنمایی 21 دبیرستان 10 هنرستان و6پیش دانشگاهی و7000هزار دانش آموز وراه یابی 260 نفر به دانشگاه ها در سال

تحصیلی  86 الی 87ونرخ با سوادی 94 درصد حاصل تلاش معلمان دلسوز این خطه است. 

زینت یافتن بخش سعدآباد به 52 ماذنه،گلدسته،مسجد ومحراب،حسینه وتکایا وگلزارهای عطراگین شهداء نشانی از غنای فرهنگی این بخش است

  وضعیت اجتماعی – سیاسی

مردم سعدآباد همان گونه که در دین داری وعلم دوستی ،پیشتاز سایر نقاط استان بودند درعرصه سیاست و تحولات اجتماعی از پیشگامان محسوب می شوند شرکت فعال مردم در نهضت ملی شدن صنعت نفت ،انقلاب به اصطلاح سفیدشاه وملت یا اصلاحات ارضی و  درگیری خونین با صاحبان قدرت ،فئودال ها ،خوانین وبه شهادت رسیدن تعدادی از مردم   

،تبعید رجال سیاسی، حبس وزندانی شدن آنان،مسافرت های رجال سیاسی به تهران وملاقات باعالیترین مقامات دولت برای مطالبات بحق خود                                  (4)

 درخواست  بخشداری                                                                                                                                  

 وتاسیس آن به سال 1333- 1334،همگام بودن با نهضت حضرت امام در سال های 1342-1343 وپذیرا بودن روحانیون مبارز وانقلابی،پخش وتکثیر نوارها واعلامیه های حضرت امام(ره) وشرکت درتظاهرات علیه رژیم ستم شاهی وبه شهادت رسیدن شهیدان موسوی،دانشگر  ومشایخ در تظاهرات خونین 12 دیماه سال1357 شهر سعدآبادوتقدیم 146شهید و200 جانباز30 آزاده وبودن روستای سربست،نماد رشادت وشهادت دیار مردان سرو قامت با16 شهید و12آزاده وخانواده ی باچهارشهید وحضور سبز       رزمنده و بسیجی بخش سعدآباد  با حضور در صحنه های دفاع مقدس نشان از بلوغ فکری وسیاسی مردمان این دیار کهن دارد.             

شهر سعدآباد :

 این شهر با مساحت 840 هکتار با ارتفاع 55 متر ازسطح دریا،کناررودخانه شاهپوردر جنوب بقایای شهر باستانی توز بنا گردیده است

در قدمت آن ذکر شده است که شخصی نام حاج محمدقطیف روستای درشرق رودخانه شاهپور بنا ونام محمد آباد برآن نهاد .

دردروه ناصر الدین شاه قاجار اسماعیل خان شبانکاره برمنطقه تسلط وحاکم گردید وآن را توسعه داد وبه پاس الطاف سعدالملک وزیر وحاکم بنادر جنوب،در دوره قاجار نام      محمد آباد را به سعدآباد تغییر وقلعه ای برای خود در آن ساخت ( که این قعله باشکوه و میراث فرهنگی کهن در سال58 در خشم مردم انقلابی درآتش سوخت و ویران گشت).

بعداز آن مردم از اقصی نقاط به این شهر آمدند وپایه های این شهر براساس علم ودانش، سیاست ودیانت ،تدبیروکیاست بنا واستوارگردید. و در اندک زمان به شهر فرهنگ ،سیاست ودیانت  دراستان وکشورشهره گردید.

برهمین اساس حاکمان  سیاسی ،عالمان دوراندیش ،مدیران برجسته و متدینین  خوش فکر زمام اموراین شهر را بعنوان مرکز بخش در دست گرفتند. وسعی برتعالی وترقی آن داشتند همواره کانون فعالیتهای سیاسی ،اجتماعی و مذهبی بوده است که حادثه خونین 12دیماه57 سالروز شهادت شهیدان موسوی، مشایخ ودانشگر ستاره درخشان آن فعالیت ها ونشان افتخار مردم سعدآباد ،استان وکشور می باشد   این شهر کهن باسابقه 35 سال شهرداری چون نگینی در حلقه وآغوش نخلستانهای راست قامت وسبز جنوب میزبان رود خانه شاهپور است                                                  این رودخانه در راه رسیدن به خلیج همیشه فارس به پاس میزبانی شهر سعدآباد. این شهر راکریمانه توسعه وبه دو بخش شرقی وغربی تقسیم می نماید ،سخاوتمندانه طراوت وپاکی  ،صفاومحبت، رابا آب زلالش ،اکواریوم طبیعی با ماهیان زیبایش ، دریاچه و سد باصفایش، پل امیرالمومنین وجویبارش رابه این شهرو ساکنان وگردشگرانش هدیه می دهد.

                                                                                                     (5) و شهر را چون صفاهان از سایر شهرهای استان متمایز می گرداند  این شهر امروز برپای شما خوبان ،عاشقان ،شیفتگان،  محبان اباعبدالحسین (ع)، رهروان وتجلیل کنندگان از شهداء انقلاب اسلامی ودفاع مقدس بوسه می زند ومقدمتان را گلباران می نماید.  یادوخاطره لاله های سرخ وپریر گشته خود شهیدان موسوی ،مشایخ و دانشگر راگرامی وارج می نهد وسی امین سالروز نسیم شهادت 12دی ماه 57 عروج  خونین  آنان را بعنوان روز سعدآباد روز سعادت وآبادی برای خود انتخاب وبرآن افتخار می نماید

 

 

       امید که از خاک من برآید                            دگر بار نیکان بیشمار    نویسنده علیرضا کشاورز بارگاهی